تحلیل شاخص‌های اقلیم‌گردشگری شهر خلخال و تأثیر آن بر برنامه‌ریزی اکوتوریسم

نظری علیداش, محمدتقی; فرجی, امین

doi:10.30467/nivar.2025.497479.1317

تحلیل شاخص‌های اقلیم‌گردشگری شهر خلخال و تأثیر آن بر برنامه‌ریزی اکوتوریسم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

محمدتقی نظری علیداش ¹

امین فرجی ²

¹ کارشناسی ارشد مدیریت جهانگردی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم ، ایران

² 2- دانشیار، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران

10.30467/nivar.2025.497479.1317

چکیده

این پژوهش با هدف ارزیابی شاخص‌های اقلیم‌گردشگری شهر خلخال و تأثیر آن بر برنامه‌ریزی اکوتوریسم انجام شده است. خلخال، به دلیل موقعیت جغرافیایی و شرایط اقلیمی خاص، در فصول گرم سال یکی از مقاصد مطلوب گردشگری محسوب می‌شود. در این مطالعه، داده‌های دما، رطوبت، بارش، ساعات آفتابی و سرعت باد از ایستگاه سینوپتیک خلخال طی دوره آماری ۳۰ ساله (۱۹۹۱-۲۰۲۰) جمع‌آوری و با استفاده از شاخص‌های اقلیم‌گردشگری (TCI، WCI، ترجونگ و اولگی) تحلیل شد. نتایج نشان داد که ژوئن تا سپتامبر دارای شرایط اقلیمی مطلوب برای گردشگری بوده، در حالی که دسامبر تا فوریه به دلیل کاهش دما، افزایش بارش و وزش بادهای شدید محدودیت‌های قابل‌توجهی دارد. تحلیل شاخص‌ها نشان داد که TCI بالاترین انطباق را با گردشگری تابستانی دارد، درحالی‌که WCI و اولگی محدودیت‌های زمستانی را مشخص می‌کنند. همچنین، میزان بارش در پاییز و زمستان تأثیر منفی چشمگیری بر آسایش گردشگران دارد، و برنامه‌ریزی برای توسعه گردشگری در این دوره نیازمند اقدامات ویژه زیرساختی است. به‌منظور مدیریت فصلی گردشگری و توسعه پایدار اکوتوریسم، تجهیز مناطق گردشگری به امکانات گرمایشی، طراحی تقویم گردشگری فصلی و تطبیق برنامه‌های گردشگری با شرایط اقلیمی پیشنهاد می‌شود. همچنین، مشارکت جوامع محلی در برنامه‌ریزی و اجرای طرح‌های گردشگری، علاوه بر تقویت اقتصاد محلی، می‌تواند نقش مهمی در حفاظت از منابع طبیعی و بهینه‌سازی سیاست‌های گردشگری فصلی ایفا کند. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که بهره‌گیری از شاخص‌های اقلیم‌گردشگری، می‌تواند به بهبود تصمیم‌گیری‌های مدیریتی، افزایش کارایی گردشگری و توسعه پایدار مناطق مستعد گردشگری کمک کند.

کلیدواژه‌ها

اقلیم‌گردشگری

اکوتوریسم

شاخص‌های زیست‌اقلیمی

برنامه‌ریزی گردشگری

شهر خلخال

موضوعات

اقلیم شناسی

عنوان مقاله English

Analysis of Tourism Climate Indices of Khalkhal City and Their Impact on Ecotourism Planning

نویسندگان English

Mohammad taghi Nazari Alidash ¹

Amin Faraji ²

¹ Master’s Degree in Tourism Management, Faculty of Management and Accounting, Farabi Campus, University of Tehran, Qom, Iran

² Associate Professor, Faculty of Management and Accounting, Farabi Campus, University of Tehran, Qom, Iran

چکیده English

This study aims to assess the tourism climate indices of Khalkhal city and their implications for ecotourism planning. Due to its geographical location and unique climatic conditions, Khalkhal is considered a favorable tourism destination during the warm seasons. In this research, climatic data including temperature, humidity, precipitation, sunshine hours, and wind speed—were collected from the Khalkhal synoptic station over a 30-year statistical period (1991–2020) and analyzed using tourism climate indices, including the Tourism Climate Index (TCI), Wind Chill Index (WCI), Terjung Index, and Olgyay Index. The results indicate that Khalkhal enjoys favorable climatic conditions for tourism from June to September, whereas from December to February, a significant decline in temperature, increased precipitation, and strong winds impose considerable limitations. The analysis of climate indices demonstrates that TCI aligns most closely with summer tourism suitability, while WCI and Olgyay indices highlight the constraints of winter tourism. Additionally, higher precipitation levels in autumn and winter significantly reduce tourist comfort, underscoring the need for specialized infrastructure planning to support tourism activities during these periods. To enhance seasonal tourism management and promote sustainable ecotourism, equipping tourist areas with heating facilities, developing a seasonal tourism calendar, and adapting tourism programs to climatic conditions are recommended. Furthermore, engaging local communities in tourism planning and implementation can contribute not only to strengthening the local economy but also to preserving natural resources and optimizing seasonal tourism policies. The findings of this study highlight that utilizing tourism climate indices can serve as an effective decision-making tool for enhancing tourism management, improving efficiency, and fostering sustainable development in climate-sensitive tourism destinations.

کلیدواژه‌ها English

climate tourism

ecotourism

bioclimatic indicators

tourism planning

Khalkhal city

آقایی هشجین، م، (1388). برنامه‌ریزی توسعه توریسم از طریق پهنه‌بندی قابلیت‌ها و جاذبه‌های گردشگری در شهرستان خلخال. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت، دانشکده تحصیلات تکمیلی.
اجتماعی، ب.، مقتدری، ق.، میرزایی، ح، (1402). ارزیابی نقش شاخص‌های اقلیمی در توسعه گردشگری با استفاده از تکنیک Fuzzy-ANP (مطالعه موردی: استان فارس. فصلنامه علمی برنامه‌ریزی منطقه‌ای، 13(52)، 333-346.
استانداری اردبیل، (۱۴۰3). شهرستان خلخال. https://khalkhal.ostanar.ir/index.aspx?pageid
بائی‌لاشکی، ع.ا.، متولی، ص.ا.، جانباز قبادی، غ.ر، (1402). تحلیلی بر توزیع فضایی عناصر اقلیمی با استفاده از شاخص اقلیم ساحلی (BCI) منظور توسعه گردشگری پایدار شهری (مطالعه موردی: استان مازندران). نشریه پژوهش‌های اقلیم‌شناسی، 14(55)، 129-146.
حنفی، ع.، رادسر، م.، پاشاپور، ح.ا، (1402). ارزیابی و پهنه‌بندی تقویم اکوتوریسم منطقه شمال غرب کشور در جهت توسعه فعالیت‌های گردشگری. مهندسی جغرافیایی سرزمین، 7) (4) ، پیاپی 18)، 793-810
خوارزمی، اع.، قهرمان، آ.، بستان، ز، (1398). تحلیلی بر پیشران‌های گردشگری شهر مشهد. در نهمین کنفرانس ملی و دومین کنفرانس بین‌المللی برنامه‌ریزی و مدیریت شهری توسعه پایدار و شهرهای آینده، مشهد، ایران.
دزیانی، ن.، خالقی، س.، سیاحنیا، ر، (1402). پهنه‌بندی توان سرزمین برای خدمات اکوسیستمی اکوتوریسم (شهرستان قوچان، استان خراسان رضوی). جغرافیا و توسعه، (75)، 27-49.
فرجزاده، م.، احمدآبادی، ع، (1388). ارزیابی و پهنه‌بندی اقلیم گردشگری ایران با استفاده از شاخص اقلیم گردشگری (TCI) پژوهش‌های جغرافیای طبیعی، (71)، 31-42.
قالیچیها، ک، (1390). نقش توان‌های اکوتوریستی شهر خلخال در توسعه گردشگری. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
قبادیان، و، فیض‌مهدوی، م، (1380). طراحی اقلیمی - اصول نظری و اجرای کاربرد انرژی در ساختمان. انتشارات دانشگاه تهران.
کروبی، م.، قادری، ا.، جلیلیان، ن (1397). امکان‌سنجی توسعة گردشگری رویداد (با تأکید بر رویدادهای فرهنگی) و تأثیر آن بر تعدیل فصلی‌بودن مقصدهای گردشگری (مطالعه موردی: شهر همدان). فصلنامه علمی مطالعات مدیریت گردشگری، 14 (45) ، 35-56.
گلستانی، م.، فردوسی، س.، مجاب، د.ر، (1394). سنجش پارامترهای اقلیمی با هدف توسعه بوم‌گردی (اکوتوریسم) در شهرستان نور. نشریه نیوار، 39(90)، 55.
ملک اخلاق، ا.، اکبری، م.، مقدادی کاسانی، ح (1395). بررسی تأثیر بازاریابی رسانه‌های اجتماعی بر اثربخشی تبلیغات و جذب گردشگران سلامت. در همایش بین‌المللی نوآوری، توسعه و کسب و کار.
Blamey, R. K. (2001). Principles of ecotourism. The Encyclopedia of Ecotourism, 2001, 5-22. https://doi.org/10.1079/9780851993683.0005
Blen, M., Martin, G., 2008. Weather Climate and Tourism a Geography Perspective, Annals of Tourism Research, vol 23, No3, pp 571-591. [https://doi.org/10.1016/j.annals.2004.08.004].
De Freitas, C. R. (2001) Theory, concepts and methods in climate tourism research. Proceedings of the first international workshop on climate, tourism and recreation. (Ed.) A. Matzarakis and C.R. de Freitas. International Society of Biometeorology, Commission on Climate Tourism and Recreation. 3-20.
Desembrianita, E., Wisang, P. N., Harsono, I., Mahmudin, T., & Syofya, H. (2024). Ecotourism: Super Priority Tourism Development and Preservation Strategy in Indonesia. Innovative: Journal of Social Science Research, 4(2), 1619–1627. https://doi.org/10.31004/innovative.v4i2.9073
Mazzarano, M, Gulluccio, Giulia, Borghesi, S, (2024). Italian urban tourism predictions using the holiday Climate Index. Tourism Economics. https://doi.org/10.1177/13548166241277858
Mieczkowski Z., (1985): The tourism climatic index: a method of avaluating world climats for tourism, The Canadian Geografer,29
Sharpley, R., & Telfer, D. J. (2014). Tourism and development: Concepts and issues, 2nd edition.
Terjung, W.H., 1968. Word Patterns of the Monthly Comfort index. International Journal of biometeorology, 12(2): 119-141.
Ullah, N, Chao, L, Ullah Khan, T, Lun Sai, W, Yazhuo, Z, Ahmad Khan, I, Azher Hassan, M, Hu, Yike, (2024). Insights into climate change dynamics: A tourism climate index-based evaluation of Gilgit-Baltistan, Pakistan. Heliyon.
Vanhove, N. (2017). The Economics of Tourism Destinations: Theory and Practice (3rd ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781351263801